Uglerod senagat polatynyň esasy elementleriniň biridir. Polatyň öndürijiligi we gurluşy, esasan, polatdaky uglerodyň mukdary we paýlanyşy bilen kesgitlenýär. Uglerodyň täsiri, esasan, polatda möhümdir. Uglerodyň polatyň gurluşyna täsiri, esasan, iki taraplaýyn ýüze çykýar. Bir tarapdan, uglerod austeniti durnuklaşdyrýan elementdir we täsiri uly (nikeliňkiden takmynan 30 esse), beýleki tarapdan bolsa, uglerodyň we hromyň ýokary gatnaşygy sebäpli. Hrom bilen uly – karbidleriň çylşyrymly tapgyry. Şonuň üçin berklik we poslama garşylygy babatda polatda uglerodyň roly gapma-garşylyklydyr.
Bu täsiriň kanunyny ykrar edip, dürli ulanyş talaplaryna esaslanyp, dürli uglerod düzümi bolan poslamaýan polatlary saýlap bileris.
Mysal üçin, senagatda iň köp ulanylýan we iň az ulanylýan 0Crl3 ~ 4Cr13 bäş polat görnüşiniň standart hrom mukdary 12 ~ 14% hökmünde kesgitlenýär, ýagny uglerod bilen hromyň hrom karbidini emele getirýän faktorlary hasaba alynýar. Esasy maksat, uglerod bilen hrom hrom karbidine birleşdirilenden soň, gaty erginde hrom mukdarynyň iň pes hrom mukdarynyň 11,7% -den pes bolmazlygydyr.
Bu bäş polat görnüşine gelende bolsa, uglerodyň mukdaryndaky tapawut sebäpli berklik we korroziýa garşylygy hem tapawutlanýar. 0Cr13 ~ 2Crl3 polatynyň korroziýa garşylygy has gowy, ýöne berkligi 3Crl3 we 4Cr13 polatyndan pes. Ol esasan gurluşyk böleklerini öndürmek üçin ulanylýar.
Uglerodyň ýokary mukdary sebäpli, iki görnüşli polat ýokary berklik gazanyp bilýär we esasan ýazlaryň, pyçaklaryň we ýokary berkligi we aşynma garşylygyny talap edýän beýleki bölekleriň önümçiliginde ulanylýar. Başga bir mysal üçin, 18-8 hrom-nikel polatynyň granularara poslamagyny ýeňip geçmek üçin, polatdaky uglerodyň mukdaryny 0,03% -den az azaltmaga ýa-da karbidiň emele gelmeginiň öňüni almak üçin hrom we ugleroddan has ýokary gatnaşykly element (titan ýa-da niobium) goşup bolýar. Mysal üçin, hrom ýokary berklik we aşynma garşylygy esasy talaplar bolanda, gatylyk we aşynma garşylygy talaplaryna laýyk gelmek üçin, polatdaky uglerodyň mukdaryny degişli derejede artdyryp, hromyň mukdaryny ýokarlandyryp bilýäris we belli bir korroziýa garşylygyny, senagatda 9Cr18 we 9Cr17MoVCo polat bilen podşipnikler, ölçeg gurallary we pyçaklar hökmünde ulanylyşyny göz öňünde tutup bilýäris, emma uglerodyň mukdary 0,85 ~ 0,95% -e çenli ýokary, sebäbi olaryň hrom mukdary hem degişlilikde ýokarlanýar, şonuň üçin ol korroziýa garşylygyny kepillendirýär. Talap edilýär.
Umuman aýdylanda, häzirki wagtda senagatda ulanylýan polatlaryň uglerod mukdary deňeşdirme boýunça pes. Polatlaryň köpüsinde uglerod mukdary 0,1-den 0,4% -e çenli, kislota çydamly polatlaryň uglerod mukdary bolsa 0,1-den 0,2% -e çenli. Uglerod mukdary 0,4% -den ýokary bolan polatlar umumy markalaryň sanynyň diňe kiçi bir bölegini düzýär, sebäbi ulanyş şertleriniň köpüsinde polatlaryň esasy maksady hemişe korroziýa garşylygydyr. Mundan başga-da, uglerodyň mukdarynyň pes bolmagy käbir proses talaplary, mysal üçin, aňsat kebşirlemek we sowuk deformasiýa bilen baglanyşyklydyr.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 27-nji sentýabry
